Twee stemmen diep geworteld in hun gebieden
Javier Ernán Rosero Revelo is antropoloog en mensenrechtenverdediger met meer dan twintig jaar ervaring in het begeleiden en ondersteunen van Afro-Colombiaanse, inheemse en plattelandsgemeenschappen die worden getroffen door gewapend conflict, gedwongen ontheemding en landonteigening. Vanuit zijn werk bij de Inter-Church Commission for Justice and Peace ondersteund hij communities bij het verdedigen van hun grondgebieden, het documenteren van mensenrechtenschendingen en het opkomen voor de rechten van slachtoffers op waarheid, gerechtigheid en herstel.
Aida Luz Gamboa Mosquera is een Afro-Naya-vrouw, lerares en gemeenschapsleider. Zij is bestuurslid van de Naya Community Council en oprichter van de AINI-Fuente de la Primavera de Flores Women’s Association. Haar werk richt zich op de verdediging van haar grondgebied, het bevorderen van waardige levensomstandigheden en het bevorderen van vrede door middel van sociaal-ecologische en genderrechtvaardigheid.
Een veranderend conflict, aanhoudende uitdagingen
Bijna tien jaar na de ondertekening van het Vredesakkoord van 2016 tussen de Colombiaanse regering en de FARC-EP worden veel gemeenschappen in Colombia nog altijd geconfronteerd met geweld, ontheemding, bedreigingen en beperkingen om in vrijheid in hun gebieden te wonen en zich daar te organiseren. Hoewel de dynamiek van het conflict is veranderd, maken de gevolgen ervan nog steeds deel uit van het dagelijks leven van veel inheemse, Afro-Colombiaanse en plattelandsgemeenschappen.
Zoals Javier en Aída tijdens hun bezoek uitlegden, maakte het Vredesakkoord geen einde aan het gewapende geweld in het hele land. Na de demobilisatie van de FARC-EP breidden andere gewapende groepen hun aanwezigheid uit of gingen zij met elkaar de strijd aan om controle over gebieden te winnen. Gemeenschappen worden nog steeds geconfronteerd met bedreigingen, gedwongen ontheemding, rekrutering en beperkingen van hun bewegingsvrijheid, waardoor zij zich vaak zo onopvallend mogelijk moeten opstellen.
De mensenrechtenverdedigers benadrukten ook hoe gewapende groepen hun werkwijze hebben aangepast en steeds meer gebruikmaken van economische activiteiten, zoals illegale mijnbouw, om hun activiteiten te financieren en hun territoriale controle te versterken. De gevolgen hiervan gaan verder dan alleen veiligheid: deze activiteiten dragen bij aan ontbossing, watervervuiling en de vernietiging van ecosystemen, terwijl zij tegelijkertijd het levensonderhoud en de territoriale rechten van lokale gemeenschappen ondermijnen.
In deze context bieden advocacy tours mensenrechtenverdedigers zoals Javier en Aída de mogelijkheid om deze realiteiten rechtstreeks onder de aandacht te brengen van internationale actoren en de banden te versterken met mensen en organisaties die hun werk kunnen ondersteunen. Internationale solidariteit en blijvende aandacht blijven essentieel voor deze inspanningen: het versterken van de bescherming van gemeenschappen en mensenrechtenverdedigers, en het aanpakken van de structurele oorzaken van geweld.
Verbinding met het Nederlandse maatschappelijk middenveld en instellingen
Tijdens hun verblijf ontmoetten Javier en Aída verschillende maatschappelijke organisaties, politieke instellingen en andere betrokkenen uit het maatschappelijk middenveld.
Op hun eerste dag hadden zij een ontmoeting met Kerk in Actie, waar zij uitgebreid hun ervaringen konden delen en spraken over de uitdagingen waarmee zij dagelijks worden geconfronteerd. Tijdens de bijeenkomst werd ook gesproken over de rol van de Kerk als drijvende kracht achter vrede en tolerantie, in het bijzonder in relatie tot Javier’s werk bij de Inter-Church Commission for Justice and Peace.
Donderdag was bijzonder druk. In de ochtend reisden Javier en Aída naar Den Haag voor een ontmoeting met het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Zij deelden informatie over de mensenrechtensituatie in Colombia, hun inzet voor gerechtigheid en de risico’s waarmee zijzelf en hun gemeenschappen worden geconfronteerd. De bijeenkomst bood hen ook de mogelijkheid om contact te leggen met de Nederlandse ambassade in Bogotá, wat voor beide mensenrechtenverdedigers waardevol bleek te zijn.
Later die dag ontmoetten zij Mensen met een Missie om hun ervaringen te bespreken en meer specifiek in te gaan op de rol van vrouwen en kinderen in conflictsituaties, evenals op onderwerpen als mensenhandel en gedwongen verdwijningen.
De dag werd afgesloten aan de Universiteit Utrecht, waar CS Ubuntu, een studentenorganisatie die zich richt op conflictstudies en mensenrechten, Javier en Aída verwelkomde voor een gastcollege. Zij spraken met studenten over de mensenrechtensituatie in Colombia en de blijvende gevolgen van het conflict. De studenten, van wie velen een achtergrond hebben in conflictstudies en mensenrechten, namen actief deel aan de discussie, stelden vragen en deelden hun eigen inzichten. Aan het einde van de sessie kregen de studenten de gelegenheid om boodschappen voor de mensenrechtenverdedigers te schrijven, als teken van internationale solidariteit (zie de reel op onze Instagram https://www.instagram.com/reel/DfmUnRdjt_P/?pslnMWplYW5qc3RoZjc4Yg== )
Op vrijdag reisden Javier en Aída naar het Centre for Latin American Research and Documentation (CEDLA) van de Universiteit van Amsterdam. Daar ontmoetten zij een organisatie van Colombianen die vanwege geweld en conflict gedwongen in ballingschap zijn gegaan en nu in Nederland wonen.
De groep introduceerde hen aan “Raíces por fuera”, een naaigroep die borduurwerk gebruikt als middel om gezamenlijk herinneringen te bewaren en vorm te geven aan collectief geheugen. Het project sprak Aída bijzonder aan, omdat zij in Colombia een vergelijkbaar initiatief heeft opgezet, genaamd “Tejiendo sueños”, waarin vrouwen die slachtoffer zijn van het conflict samenkomen om gezamenlijk te naaien. De ontmoeting bood een waardevolle ruimte voor uitwisseling tussen Colombiaanse mensenrechtenverdedigers en leden van de Colombiaanse diaspora in Nederland. Verschillende ervaringen met conflict, ontheemding, herinnering en het organiseren van gemeenschappen kwamen hier samen.
Op zaterdag hadden de mensenrechtenverdedigers tijd om uit te rusten, Utrecht te verkennen, souvenirs te kopen en zich voor te bereiden op de volgende fase van hun reis. De volgende dag reisden zij verder naar Berlijn, waarmee hun verblijf in Nederland ten einde kwam.
PBI wil Aída en Javier hartelijk bedanken voor hun komst naar Nederland en voor het delen van hun ervaringen en de realiteit van hun gebieden. We zijn ook dankbaar voor het Haella Fonds, CS Ubuntu, de vrijwilligers van PBI en alle organisaties die hun deuren openden om de situatie in Colombia te bespreken en deze advocacy-tour te ondersteunen.
