Solistalgia en culturele eurosie
In Kenia leeft de Ogiek gemeenschap al generaties lang in het Mau Bos. Het bos is meer dan een woonplaats: het is een bron van voedsel, inkomen en cultuur. De Ogiek hebben een eigen taal en sociale normen die sterk verbonden zijn met het landschap.
Ondanks uitspraken van het Afrikaans Handvest voor de Rechten van de Mens en de Volkeren, waarin hun landrechten worden bevestigd, blijft daadwerkelijke handhaving uit. “Boven op die heuvelrug woonden we vroeger” vertelde iemand van de Ogiek gemeenschap, terwijl zij wijst naar de met mist bedekte heuvels van het Mau Bos. Haar woorden vatten een realiteit samen waar veel Ogiek families mee te maken hebben: ontheemding, verlies van bestaansmiddelen en een gevoel dat hun cultuur geleidelijk verdwijnt.
Solistalgia beschrijft het psychisch leed dat wordt veroorzaakt door negatieve veranderingen in de leefomgeving. Voor de Ogiek is dat geen abstract begrip, maar een voelbare werkelijkheid. Na de uitzettingen werden sommige Ogiek gedwongen zich te vestigen in het gebied van andere etnische groepen. Dit leidt niet alleen tot concurrentie om schaarse hulpbronnen, maar versterkt ook het gevoel een buitenstaander te zijn.
Tegelijkertijd is er sprake van culturele erosie: ouderen ervaren een gevoel van collectief falen wanneer zij de jongeren niet meer kunnen leren hoe ze het land moeten bewerken of geneeskrachtige planten kunnen herkennen. Ontheemding ondermijnt traditionele gezinsstructuren. Zo ontstaat een zware psychologische last die op families rust. Voor mensenrechtenverdedigers binnen de gemeenschap zijn deze drukfactoren nog groter. Zij zetten hun werk voort onder voortdurende dreiging, terwijl zij zelf deel uitmaken van de getroffen gemeenschap.
Interventie PBI Kenya
In 2026 wil PBI Kenya de psychosociale ondersteuning van mensenrechtenbescherming nadrukkelijker integreren in haar werk. Bescherming betekent immers meer dan fysieke veiligheid of juridische ondersteuning.
Onlangs organiseerde PBI Kenya een bijeenkomst met geestelijke gezondheidszorgmedewerkers, mensenrechtenverdedigers en vertegenwoordigers van het Ogiek People’s Development Programme. In een open dialoog werd onderzocht hoe psychosociale ondersteuning structureel onderdeel kan worden van mensenrechtenbescherming. Tijdens de gesprekken kwamen belangrijke uitdagingen naar voren zoals beperkte psychosociale zorg in Kenia, de normalisering van trauma en de hoge mate van burn-out onder mensenrechtenverdedigers. Tegelijkertijd werden er hoopvolle initiatieven besproken waaronder peer-to-peer ondersteuning en sterkere samenwerking tussen mensenrechtenverdedigers en zorgverleners die de specifieke druk van mensenrechtenbescherming begrijpen.
De bijeenkomst markeerde een belangrijke stap in de erkenning dat bescherming niet alleen draait om fysieke veiligheid of juridische overwinningen, maar ook om het versterken van emotionele veerkracht en mentaal welzijn.