Al bijna drie decennia verdedigt de Vredesgemeenschap van San José de Apartadó haar recht om in vrede te leven te midden van het aanhoudende geweld in het noordwesten van Colombia. De gemeenschap, opgericht in 1997 door boerengezinnen die op hun land wilden blijven zonder deel te nemen aan het gewapende conflict, is uitgegroeid tot een internationaal erkend voorbeeld van geweldloos verzet en collectieve zelforganisatie.
De Vredesgemeenschap ligt in de regio Urabá, in het departement Antioquia, en werd opgericht in een periode waarin het gebied zwaar werd getroffen door confrontaties tussen guerrillagroepen, paramilitairen en het Colombiaanse leger. De leden van de gemeenschap verklaarden zich neutraal en wezen de aanwezigheid van alle gewapende actoren op hun grondgebied af. Hun doel was mensenlevens te beschermen, op hun land te blijven en een toekomst op te bouwen zonder geweld en ontheemding.
Vandaag de dag zet de gemeenschap zich, naast haar inspanningen om leven en land te verdedigen, ook in voor het levend houden van de herinnering aan degenen die hun leven hebben verloren. In mei 2026 werden in La Resbalosa gedenkplaatsen ingewijd ter nagedachtenis aan de slachtoffers van het bloedbad van 2005. Tegelijkertijd benadrukken deze plekken het voortdurende streven naar de waarheid, gerechtigheid en garanties dat dergelijke gebeurtenissen zich niet zullen herhalen. Voor veel bewoners vormt het levend houden van die herinnering een essentieel onderdeel van de voortdurende strijd voor waardigheid, erkenning en vrede.
De Vredesgemeenschap laat zich nog steeds leiden door neutraliteit, solidariteit, collectieve besluitvorming en respect voor de menselijke waardigheid. Door collectief werk, lokaal bestuur en onderlinge steun hebben haar leden een alternatief model ontwikkeld dat gebaseerd is op samenwerking en geweldloos verzet. Het verzet van de gemeenschap gaat echter verder dan het afwijzen van geweld. Het komt ook tot uiting in de dagelijkse praktijken die het leven op het land in stand houden.
Bewoners bouwen verder aan een manier van leven die geworteld is in zorg voor het land en voor elkaar, via collectieve landbouw en biologische productie. Cacao, rijst, maïs, suikerriet en andere gewassen voorzien gezinnen van een inkomen, versterken de voedselsoevereiniteit en helpen hen op hun land te blijven. Voor de gemeenschap is het bewerken van het land niet alleen een economische activiteit, maar ook een manier om haar cultuur te beschermen, sociale banden te versterken en haar rechten te verdedigen.
Toch hebben de inspanningen om een vreedzame en autonome levenswijze op te bouwen de gemeenschap niet kunnen beschermen tegen geweld. Meer dan 320 leden van de gemeenschap zijn om het leven gekomen en vele anderen hebben te maken gehad met bedreigingen, gedwongen ontheemding en andere mensenrechtenschendingen. Een van de meest emblematische gevallen vond plaats in 2005, toen acht leden van de gemeenschap, onder wie gemeenschapsleider Luis Eduardo Guerra en drie kinderen, werden vermoord in de nederzettingen Mulatos en La Resbalosa. Hoewel verschillende rechterlijke uitspraken verantwoordelijkheid voor het bloedbad hebben vastgesteld, blijven bewoners hun bezorgdheid uiten over gebrekkige verantwoording en aanhoudende straffeloosheid.
De regio wordt nog steeds gekenmerkt door geweld en onveiligheid. Gewapende groeperingen zijn er actief en bewoners melden regelmatig intimidatie, bedreigingen en beperkingen van hun bewegingsvrijheid. In maart 2024 werden Nallely Sepúlveda en de veertienjarige Edinson David vermoord op de gemeenschapsboerderij Las Delicias (Lees hier meer over de Advocacy Tour die door PBI werd georganiseerd om aandacht te vragen voor deze zaak). Meer dan twee jaar later blijven bewoners oproepen tot waarheid, gerechtigheid en verantwoording. Hun dood onderstreept de risico’s waarmee veel plattelandsgezinnen en mensenrechtenverdedigers in Colombia nog altijd worden geconfronteerd.
In deze context hebben bewoners herhaaldelijk het belang van internationale begeleiding benadrukt. Zij wijzen erop dat de aanwezigheid van internationale waarnemers kan bijdragen aan meer zichtbaarheid en extra bescherming. Al vele jaren begeleidt Peace Brigades International (PBI) de Vredesgemeenschap via een internationale beschermende aanwezigheid. Door middel van beschermende begeleiding, regelmatige bezoeken, monitoring en internationale belangenbehartiging werkt PBI samen met de gemeenschap in haar inspanningen om leven, land en mensenrechten te verdedigen.
Bijna drie decennia na haar oprichting blijft de Vredesgemeenschap aantonen dat geweldloos verzet, collectieve zelforganisatie en een sterke band met het land kunnen standhouden, zelfs in een context die wordt gekenmerkt door conflict. De ervaring van de gemeenschap blijft een krachtig voorbeeld van de voortdurende strijd voor leven, waardigheid en mensenrechten in Colombia.
Lees meer over de AdvocacyTour die door PBI werd georganiseerd om aandacht te vragen voor deze zaak: https://peacebrigades.nl/nl/nieuws/advocacy-tour-colombiaanse-mensenrechtenverdedigers-uit-de-vredesgemeenschap