Sandra Calel bij de Verenigde Naties: de stem van Guatemala’s inheemse gemeenschappen bereikt Geneve
De recente aanwezigheid van de Guatemalteekse Maya Poqomchí-verdediger Sandra Calel in Genève komt op een bijzonder relevant moment voor de mensrechtensituatie in Guatemala. Het land is onlangs onderzocht door verschillende mechanismen van de Verenigde Naties, in een context die wordt gekenmerkt door gedwongen uitzettingen, de criminalisering van gemeenschapsleiders en het gebrek aan effectieve erkenning van de territoriale rechten van inheemse volkeren.
Gedwongen uitzettingen treffen voornamelijk Maya Q’eqchi’ en Poqomchí gemeenschappen in departementen als Alta Verapaz, Baja Verapaz, Petén en Izabal. Lokale organisaties veroordelen het buitensporige geweld tijdens deze operaties, waarbij zowel publieke en particuliere veiligheidsdiensten betrokken zijn, en waarbij huizen en bestaansmiddelen vaak worden vernietigd.
In deze context krijgt de deelname van Sandra Calel, leidster van de vrouwenorganisatie van de Unión Verapacense de Organizaciones Campesinas (UVOC), aan de 61e zitting van de Mensrechtenraad van de Verenigde Naties, bijzondere betekenis. Haar stem heeft de situatie van inheemse- en plattelandsgemeenschappen in haar regio internationaal zichtbaar gemaakt, en benadrukt dat Guatemala de aanbevelingen van de Speciaal Rapporteur voor adequate huisvesting en van het Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) moet ondersteunen.
Voor Sandra Calel was de ervaring om deel te nemen aan de Verenigde Naties intens en van grote betekenis. Ze had eerder deelgenomen aan spreektournees maar het was voor het eerst dat zij deze ruimte, waar beleid en adviezen worden besproken die de mensenrechtensituatie in vele landen kunnen beïnvloeden, bezocht.
De agenda van de activist in Europa bevatte ontmoetingen met VN-functionarissen, vergaderingen met vertegenwoordigers van missies zoals die van de Europese Unie en Spanje, publieke interventies en deelname aan academische en maatschappelijke evenementen. Hoogtepunten waren onder meer de presentatie van het officiële rapport van de Speciaal Rapporteur voor adequate huisvesting omtrent zijn bezoek aan Guatemala, met conclusies en aanbevelingen gericht aan de staat, evenals een nevenevenement in het Palais des Nations, waar Sandra Calel het podium deelde met Balakrishnan Rajagopal, met wie Calel ook een universitair publiek aan het Insitut de Hauted Études Internationales et du Développement (IHEID) toesprak.
Tot de belangrijkste aanbevelingen van de Rapporteur behoort de dringende oproep aan de Guatemalteekse staat om een onmiddellijk moratorium af te kondigen op collectieve uitzettingen, totdat de wettelijke bescherming met betrekking tot de zekerheid van landbezit kan worden versterkt. Het rapport waarschuwt ook dat de criminalisering van “usurpatie”, dat in veel landen als een civiele kwestie wordt behandeld, heeft geleid tot duizenden arrestatiebevelen tegen inheemse- en plattelandsgemeenschappen. De Rapporteur beveelt aan de betreffende wetgeving in te trekken of te wijzigen en slachtoffers van willekeurige detenties wegens het verdedigen van hun rechten op huisvesting of land, vrij te laten.
Ze had ook de gelegenheid om Mary Lawlor te ontmoeten, voordat haar mandaat als Speciaal Rapporteur voor de situatie van mensenrechtenverdedigers afliep. Dit creëerde een fundamentele omgeving om de risico’s zichtbaar te maken waarmee verdedigers van grondgebieden en collectieve rechten geconfronteerd worden.
Het team van Peace Brigades International begeleidde haar gedurende de hele tijd, ondersteunde bij de logistiek, vertalingen, protocollen en de interne werking van de organisatie. Calel acht het belangrijk om deze internationale belangenbehartiging voort te zetten, hoewel ze erkent dat veranderingen meestal traag zijn en dat beslissingen afhangen van meerdere actoren. Ze benadrukt dat het noodzakelijk is de stem van de gemeenschappen naar deze forums te blijven brengen. In het besef dat verandering tijd en volharding vergt, concludeert ze dat blijvende deelname aan deze internationale platforms deel uitmaakt van de weg naar een betere bescherming van de rechten van inheemse en plattelandsgemeenschappen in Guatemala.